Yangon မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့တဲ့ လေးနှစ်ကာလ ပြီးဆုံးလာချိန်မှာ Italy ရဲ့ Head of Mission ဖြစ်သူ Nicolò Tassoni Estense က ဆယ်ရာစုနဲ့ချီတဲ့ ချိတ်ဆက်မှုတွေ၊ အရှိန်လျှော့ပြီး နေထိုင်သင်ယူခဲ့ရတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေ၊ နောက်ပြီး သူချန်ထားခဲ့တဲ့ sketchbook အကြောင်းတွေကို ပြန်လည်ဝေမျှလိုက်ပါတယ်။
Pazundaung Market ထဲက ငါးရောင်းတဲ့ မိန်းကလေးတစ်ယောက်—သူမက မကြာခင် Madonna တစ်ယောက်လို ဖြစ်လာတော့မယ်ဆိုတာ မသိပါဘူး။
မနက်ခင်း ငါးဖမ်းထွက်ထားတာတွေကို သူမရဲ့ သေးငယ်တဲ့ စျေးဆိုင်ရှေ့မှာ တင်ထားပြီး၊ ခေါင်မိုးပေါက်ကနေ ဝင်လာတဲ့ အလင်းတန်းတစ်စင်းက သူမမျက်နှာပေါ်ကို လျှောဝင်နေပါတယ်။ သူမပြုံးနေတယ်။ ဆိုင်အပြင်ဘက်မှာ sketchbook ကိုင်ထားတဲ့ လူတစ်ယောက် လမ်းလျှောက်ရင်း ရပ်သွားတယ်။ သူမြင်တာက မျက်စိရှေ့ရှိတာတင်မဟုတ်ဘူး။ သူမြင်တာက Caravaggio ပဲ။ အလင်းနဲ့ အမှောင်ကစားမှု—chiaroscuro။ လမ်းဘေးက မိန်းကလေးတစ်ယောက်ကို အလင်းရဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်က သန့်ရှင်းမှုတစ်မျိုးထဲ ဆွဲထုတ်သွားတဲ့ ခဏ။
ဒီလိုအခိုက်အတန့်တစ်ခုကြောင့် သံအမတ်တစ်ယောက် လှုပ်ရှားသွားရမယ်ဆိုတာ မမျှော်လင့်ကြပါဘူး။ ဒါပေမယ့် Nicolò Tassoni Estense ကတော့ Myanmar မှာ လေးနှစ်တာ အချိန်အတွင်း “သံအမတ်ဆိုတာ ဘာလုပ်ရမလဲ၊ ဘာမလုပ်သင့်ဘူးလဲ” ဆိုတဲ့ သတ်မှတ်ချက်တွေကို တိတ်တဆိတ် ကျော်ဖြတ်ခဲ့သူပါ။
“ကျွန်တော်လုပ်ခဲ့တာရဲ့ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်က job description ထဲ မပါဘူး”
သူပြောတာက မဟုတ်မဖြစ် dramatic မဟုတ်ဘူး။ Yangon မှာရှိတဲ့ Italian Embassy ရဲ့ residence ထဲမှာ ကျွန်တော်တို့ ထိုင်နေကြတာ—သူ့တာဝန်ကာလ အဆုံးသတ်ခါနီး အချိန်တစ်ခု။ exhibition တစ်ခုပြီးသွားပြီ၊ စာအုပ်တစ်အုပ်လည်း ပုံနှိပ်ဖို့ နီးနေပြီ။ သူ့တွက်ချက်မှုအရ Myanmar ကျောင်းသား ၅၀၀ လောက်ကို Italian universities တွေဆီ ပို့နိုင်ခဲ့ပြီ—အရင်တုန်းကတော့ တစ်ရာမပြည့်လောက်ပဲ ရှိခဲ့တာ။
Yangon က လူတွေ သံအမတ်တစ်ယောက်ကို ခွဲခွာချိန်မှာ ဒီလိုပြောကြတာ များများမတွေ့ရဘူး—တက်ရောက်ခဲ့တဲ့ event တွေအတွက် သဘောကျတယ်ဆိုတာမဟုတ်ဘဲ တကယ်လာပြီး ပါဝင်ခဲ့သူတစ်ယောက်အပေါ် ထားတဲ့ ချစ်ခင်မှုမျိုးနဲ့။
သူကတော့ ဒီ compliment ကို လက်လျှော့လိုက်တယ်။ “အရေးကြီးဆုံးက တစ်ခုရှိတယ်” လို့ပြောတယ်။ “ကိုယ့်ကို မမှတ်မိတဲ့ လူတွေကို နောက်မှာ မချန်ခဲ့ရတာပဲ”
စူးစမ်းချင်စိတ်နဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ လမ်းကြောင်း
တစ်နှစ် ၃၁ ခုအရင် Rome မှာ Italian Foreign Service ထဲ ဝင်ခဲ့တဲ့သူ—အဲဒီနှစ်တုန်းကတော့ office တွေထဲ computer တွေ စတင်ထည့်နေတဲ့ အချိန်လို့ သူမှတ်မိတယ်။ India၊ Egypt၊ Japan၊ Republic of Congo စတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ပြည်ပမှာပဲ နှစ် ၂၀ ကျော် နေခဲ့တယ်။
အဲ့ဒီအတွေ့အကြုံတွေကို ချိတ်ဆက်ထားတာက curiosity—စူးစမ်းချင်စိတ်ပဲလို့ သူပြောတယ်။ “ဒါက specialization မဟုတ်ဘူး။ curiosity ကြောင့် လှည့်လည်လာတဲ့ career တစ်ခုပါ။ curiosity ဆိုတာလည်း humility ပါပဲ—ကိုယ့်မြင်ကွင်းကိုပဲ အမှန်တရားလို မယူဆဘဲ နားထောင်နိုင်တဲ့ စိတ်” လို့ ပြောပြီး နားခဏရပ်တယ်။ “Italian food ပေါ်တော့ မဟုတ်ဘူးနော်—အဲဒါက တခြားကိစ္စ” လို့ ပြုံးပြီးထပ်ပြောတယ်။
Yangon မှာ သူအလုပ်လုပ်ပုံတစ်လျှောက်မှာ အဲ့ဒီသဘောတရားပဲ အဓိကဖြစ်နေခဲ့တယ်—ကိုယ့်တန်ဖိုးတွေကို ထိန်းထားရင်း ကမ္ဘာကြီးရဲ့ မတူညီမှုကို လက်ခံနိုင်ဖို့။
Myanmar ကို ပထမဆုံးရောက်လာတဲ့အချိန်မှာ သူအံ့အားသင့်ခဲ့တာက “posting အသစ်တစ်ခုလို မခံစားရဘူး” ဆိုတာ။ “အိမ်လို ခံစားရတာ လွယ်တယ်။ လူတွေဘယ်လောက် လက်ခံကြိုဆိုလဲ၊ စီးပွားရေးလုပ်တတ်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး—အဲဒီ positive energy တွေက ကျွန်တော့်ရဲ့ approach ကို ဆုံးဖြတ်ပေးသွားတယ်” လို့ပြောတယ်။
နိုင်ငံရေးအခြေအနေကြောင့် “အချို့အရာတွေ မလုပ်နိုင်ခဲ့ဘူး” လို့လည်း ဝန်ခံတယ်။ ဒါပေမယ့် “ဒီလို challenging ဖြစ်တဲ့အခြေအနေကြောင့်ပဲ ဒီလေးနှစ်က ပိုပြီး intense ဖြစ်ပြီး meaningful ဖြစ်ခဲ့တာ” လို့ပြောတယ်။
Archive ထဲက ထွက်လာတဲ့ ၇ ရာစု ဆက်သွယ်မှု
သူ့တာဝန်ကာလပြီးသွားပြီးနောက်မှာ ကျန်ရှိနေမယ့် project တစ်ခုရှိတယ်—Italy နဲ့ Myanmar ကြား ဆယ်ရာစု ၇ ခုကြာ စာတမ်းတင်ထားတဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေကို စနစ်တကျ လေ့လာရေးသားထားတဲ့ အလုပ်။
ရောက်မလာခင်က သူမသိခဲ့ဘူး။ လူအများစုလည်း မသိကြဘူး။ အဲဒီသမိုင်းတွေက academics အနည်းငယ်ပဲ သိတဲ့ journal တွေထဲမှာပဲ ရှိနေတယ်။ သူကတော့ တစ်ခါတရံတွေ့ပြီး “ဒါကို တူးဖော်ထုတ်သင့်တယ်” လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။
“အခုကာလက စိုးရိမ်စရာများတဲ့ အချိန်ပါ။ လူတွေက လက်ရှိခံစားချက်အပေါ်ပဲ အခြေခံပြီး စဉ်းစားနေကြတယ်။ သမိုင်းဆိုတာကတော့ အနာကို သက်သာစေတဲ့ balm လိုပါပဲ။ အချိန်ရှည်ကြာတဲ့ timeline နဲ့ ကြည့်နိုင်စေတယ်။ အခုခံစားနေရတာက အရေးကြီးပေမယ့် တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး—ရှည်လျားတဲ့ ဇာတ်လမ်းထဲက အပိုင်းတစ်ခုပဲဆိုတာ နားလည်လာစေတယ်” လို့ သူပြောတယ်။
Mandalay အနီး ကျေးလက်ဒေသမှာ Italian နဲ့ Burmese လူတွေ အတူထိုင်ပြီး စားသောက်နေတဲ့ ၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်းက ဓာတ်ပုံတစ်ပုံကို သူပြတယ်။ Myanmar အစားအစာလည်း ရှိတယ်၊ Italian wine လည်း ရှိတယ်။ “ဒါက conviviality ပါ—ကိုယ်လာတဲ့နေရာနဲ့ ရောက်တဲ့နေရာကြား အကွာအဝေးကို ကျော်လွှားသွားတာ။ ဒီပုံက exhibition တစ်ခုလုံးရဲ့ အဓိက concept ပါပဲ” လို့ ပြောတယ်။
သူရေးသားနေတဲ့ The Golden Thread Between Italy and Myanmar စာအုပ်ကတော့ “အချိန်နဲ့ ပြိုင်နေတယ်” လို့ ပြုံးပြုံးနဲ့ ပြောတယ်။ မထွက်ခင် ပုံနှိပ်နိုင်မယ်လို့ မျှော်လင့်ထားတယ်။
“Italian Embassy က ဒီမှာ Ne Win ခေတ်၊ Than Shwe ခေတ်—Myanmar အလွန် isolate ဖြစ်နေချိန်တွေတောင် အမြဲရှိနေခဲ့တယ်။ headline မတက်တတ်ပေမယ့် အရှည်ကြာအကျိုးရှိတဲ့ အရာတွေ တည်ဆောက်ပေးနိုင်တယ်” လို့ သူပြောတယ်။
သူမှတ်မိသွားမယ့် နှစ်ခု
ပြန်ယူသွားမယ့် အရာကို မေးလိုက်တော့ သူက နှစ်ခုကို ရွေးတယ်။
ပထမတစ်ခုက Embassy မှာ ပြုလုပ်တဲ့ open events တွေ—cultural fairs, food evenings, လူတွေ လက်ခံဖို့ စာရင်းမရှိပဲ တံခါးဖွင့်ထားလို့ ဝင်လာကြတဲ့ Myanmar လူတွေ။ “conflict နဲ့ polarization ကြားမှာ ဒီလိုနေရာတွေက ပိုတောင် အရေးကြီးလာတယ်” လို့ပြောတယ်။
ဒုတိယကတော့ ကျောင်းသားတွေ။ သူ့တာဝန်ကာလအတွင်း Myanmar ကျောင်းသား ၅၀၀ နီးပါး Italian universities တွေမှာ တက်ရောက်ခဲ့ကြတယ်။ dropout မရှိဘူး။ “Myanmar လူငယ်တော်တော်များများကို အခွင့်အရေးပေးခဲ့တယ်။ နောက်ပြီး Italy ထဲမှာ Myanmar ကို ကိုယ်စားပြုမယ့် future ambassadors ၅၀၀ ကို တည်ဆောက်ထားနိုင်ခဲ့တယ်” လို့ပြောတယ်။
ဒီအရာတွေ့နောက်မှာ သူယုံကြည်တဲ့ diplomacy အဓိပ္ပါယ်ရှိတယ်။ “လူတိုင်းမှာ မဖြစ်မနေလိုအပ်တဲ့ အရာနှစ်ခုရှိတယ်။ တစ်ခုက အစာ—survival။ အစားအစာက bond တွေ ဖန်တီးပေးတယ်။ နောက်တစ်ခုကတော့ soul အတွက် အစားအစာ—culture, beauty။ ဒီဟာတွေက luxury မဟုတ်ဘူး။ life ရဲ့ oxygen ပါပဲ” လို့ ပြောတယ်။
Algorithm ခေတ်ထဲက သံအမတ်တစ်ယောက်ရဲ့ တာဝန်
၃၁ နှစ်ကြာလာတဲ့အချိန်မှာ သူ့လုပ်ငန်းရပ်က ပြောင်းလဲသွားတာကို သူမြင်ခဲ့တယ်။ automation၊ data-driven process တွေကြောင့် diplomacy ရဲ့ essence ပျောက်သွားနေပြီလားဆိုတာ မေးလိုက်တော့—
“ဟုတ်ပါတယ်” လို့ တစ်ချက်တည်း ပြောတယ်။ “technology က အခွင့်အလမ်းတွေ ဖွင့်ပေးတယ်။ ဒါပေမယ့် လူတွေက risk ယူချင်စိတ်၊ ကိုယ်တိုင်တာဝန်ယူချင်စိတ်၊ ကိုယ့် conscience နဲ့ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းတွေကို မလွှတ်လိုက်သင့်ဘူး။ နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်က လူတစ်ယောက်ဆီမှာပဲ ရှိရမယ်။ ဒီဟာတွေကို AI က မပြောင်းနိုင်ဘူး” လို့ပြောတယ်။
နောက်ထပ် စိုးရိမ်စရာတစ်ခုကတော့—“အခုက post-ideological ခေတ်ဆိုပေမယ့် လူတွေက ပိုပြီး black-and-white ဖြစ်လာတယ်။ မှန်/မှား သတ်မှတ်ချင်စိတ်က အလွန်အကျွံဖြစ်လာတယ်။ diplomacy အတွက် အန္တရာယ်ပဲ။ အဖြေကတော့ complexity၊ nuance၊ နောက်ထပ် လမ်းကြောင်းရှာနိုင်မှုထဲမှာပဲ ရှိတယ်” လို့ ပြောတယ်။
သံအမတ်ဆိုတာ ခရီးသွားတစ်ယောက်လည်း ဖြစ်တယ်
သူ့ဘဝထဲမှာ စာအုပ်တွေလည်း ပါဝင်တယ်။ သူ့ကိုယ်သူ “မတတ်ဘူး” လို့ ပြောပေမယ့် အနုပညာနဲ့ အလုပ်က ခွဲမရဘူး။
“သံအမတ်ဆိုတာ working hours မရှိဘူး။ နေရာတစ်ခုမှာ ကြုံတွေ့တာတွေ အကုန် professional ဖြစ်လာတယ်။ tourist နဲ့ traveller ကွာခြားမှုကို လူတွေ ပြောကြတယ်—tourist က ဓာတ်ပုံနှစ်ပုံ ရိုက်ပြီး ပြန်သွားတယ်။ traveller က နားလည်ချင်တယ်၊ ပေါင်းစည်းချင်တယ်၊ ကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲချင်တယ်။ သံအမတ်ကတော့ အဲ့ဒီလို traveller အမြင့်ဆုံးပုံစံတစ်ခုပါ—ရှည်လျားပြီး နှေးနှေးလေး ဖြစ်တဲ့ ခရီးတစ်ခု” လို့ပြောတယ်။
ပန်းချီဆွဲတာက meditation နဲ့ နီးတယ်လို့ သူပြောတယ်။ “လူတွေ မသတိထားတဲ့ အလှတွေ—လမ်းဖြတ်သန်းသွားတဲ့ မျက်နှာတစ်ခု၊ သံချေးတက်နေတဲ့ တံခါးတစ်ခု—မြင်ပုံနည်းလေး ပြောင်းလိုက်ရင် အဲ့ဒါတွေက spiritual grace ရလာတယ်” လို့ ပြောတယ်။
Marcus Aurelius နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြောလိုက်တော့ သူချက်ချင်း “အဲဒီလောက်မတန်ပါဘူး” လို့ လက်လွှတ်လိုက်တယ်။
Lunario Birmano: Burmese Almanac တစ်အုပ်
သူ့စာအုပ်အသစ် Lunario Birmano က သူ့အတွက် အထူးဆုံး project တစ်ခုပါ။ English title က A Burmese Almanac ဖြစ်ပေမယ့် Italian title ကို ပိုနှစ်သက်တယ်။
lunario ဆိုတာက ရာသီအလိုက် အကြံပေးချက်တွေ၊ saint days၊ recipes၊ weather lore တွေ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ရိုးရာစာအုပ်ပုံစံတစ်ခု။ “အရာအားလုံး ထည့်လို့ရတဲ့ format ဖြစ်လို့ သဘောကျတယ်” လို့ ပြောတယ်။
“linear narrative မဟုတ်ဘူး။ diary လိုပဲ။ ဒါပေမယ့် လေးနှစ်ကြာလာတော့ Myanmar အပေါ် ကျွန်တော့်အမြင်တွေ စုစည်းထားတဲ့ image collection တစ်ခုဖြစ်လာတယ်။ ပန်းချီဆွဲတာက memory ထက် ပိုပြင်းတယ်—experience ကို condensed လုပ်ပေးတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်တိုင်လည်း စာအုပ်ထဲမှာ ချန်ထားသလို ဖြစ်တယ်” လို့ ပြောတယ်။
ကလေးငယ်တစ်ယောက်ကို ကိုင်ထားတဲ့ လူငယ်တစ်ယောက်ရဲ့ ပုံ
အထူးဆုံးပုံတစ်ပုံကို ရွေးမယ်ဆိုရင် ဘယ်ဟာလဲလို့ မေးလိုက်တော့ သူခဏ စဉ်းစားပြီး sketchbook ကို ပြတယ်။
ပုံထဲမှာ လူငယ်တစ်ယောက်က မွေးကင်းစကလေးတစ်ယောက်ကို ကိုင်ထားတယ်။ မျက်လုံးချင်း တိုက်ကြည့်နေကြတယ်။ ကလေးကို ပန်းရောင် blanket နဲ့ ပတ်ထားတာကြောင့် မိန်းကလေးလို့ သူထင်ခဲ့ပေမယ့် တကယ်တော့ ယောက်ျားလေး ဖြစ်တယ်။ နေရာကတော့ Yangon ရဲ့ အခက်အခဲများတဲ့ ဒေသတစ်ခု—Italian NGO တစ်ခုက ကလေးပညာရေးအတွက် အလုပ်လုပ်နေတဲ့နေရာ။
“ပထမဆုံးသွားတဲ့နေ့ပါ။ အခက်အခဲများတဲ့နေရာထဲ လမ်းလျှောက်နေတုန်း ဒီလူငယ်က ကလေးကို ကိုင်ပြီး ထွက်လာတယ်။ သူက ကလေးကို ကြည့်တဲ့အကြည့်—ချစ်ခြင်းတွေ အပြည့်ပဲ။ အဲ့ဒီပတ်ဝန်းကျင်ထဲမှာ အဲ့ဒီအမြင်က လူသားတွေအပေါ် မျှော်လင့်ချက် ပြန်ပေးတယ်” လို့ ပြောတယ်။
သူဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး နောက်မှာ ပန်းချီဆွဲတယ်။ ပြီးတော့ ပုံတစ်ပုံကို အဲ့ဒီလူငယ်ကို ပေးလိုက်တယ်။
“အဲ့ဒီကလေးလေးက အခု NGO ရဲ့ kindergarten မှာ တက်နေတယ်။ class ထဲမှာ အတက်ကြွဆုံးလေးပါ” လို့ ပြောတယ်။
Legacy ဆိုတာ
နောက်ဆုံးမှာ legacy အကြောင်း မေးလိုက်တော့ သူပြုံးပြီး ငြင်းလိုက်တယ်။
“legacy က စကားကြီးပါ။ နည်းနည်းတော့ humble ဖြစ်ရမယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီမှာ လူအနည်းငယ်라도 ကျွန်တော်ကို ကြိုးစားခဲ့သူတစ်ယောက်အဖြစ် မှတ်မိနေမယ်ဆိုရင် လုံလောက်ပါပြီ” လို့ ပြောတယ်။
“အရေးကြီးတာက Italy အနေနဲ့၊ international community အနေနဲ့ Myanmar မှာ ဆက်လက် ရှိနေဖို့ပါ။ တံခါးကို မပိတ်ဖို့။ Myanmar လူတွေ အတွက် အဆိုးဆုံးက isolation ပါ” လို့ ပြောတယ်။
အချိန်အနည်းငယ်အတွင်း Nicolò Tassoni Estense က လေယာဉ်တက်ပြီး ထွက်သွားမယ်။ ဒါပေမယ့် သူထွက်သွားပြီးနောက် တံခါးကို ဖွင့်ထားဖို့—သူက အားထားထားတယ်။
လေးနှစ်တာကာလတစ်လျှောက်မှာ အဲ့ဒီတံခါးကို သူပဲ ထိန်းထားခဲ့တာ။
Box: အကျဉ်းချုပ်
Name: Nicolò Tassoni Estense
Role: Head of Mission, Embassy of Italy in Yangon
Years in the Italian Foreign Service: 31
Postings: India, Egypt, Japan, Republic of Congo, Myanmar အပါအဝင် စုစုပေါင်း 7 နေရာ
Myanmar students enrolled in Italian universities during his tenure: ခန့်မှန်း 500
Major exhibitions: 700 Years of Bonds Between Italy and Myanmar; From Light to Darkness — Burma; Rethink Beato
Forthcoming book: The Golden Thread Between Italy and Myanmar
Personal book: Lunario Birmano — A Burmese Almanac
ဓာတ်ပုံများနှင့် ပန်းချီများကို Nicolò Tassoni Estense မှ ပေးအပ်ထားသည်။
ဤဆောင်းပါးကို MYANMORE Magazine Issue May/June 2026 တွင်လည်း ထုတ်ဝေထားပါသည်
ဤုဆောင်းပားကို မူလပင် myanmore.com တြင် ဖောဖြေပြခံသည်။
